|
Idi katingngaan ti maikasangngapulo ket walo nga siglo (18th
century) maysa nga grupo ti Zambals nga impangulwan ti maysa nga
tao nga agnagan Suyang ti nangpanaw iti probinsiya da a Zambales
tapno agbirok ti baro a pagtaengan. Nagpanorte da aginggana a nadanon
da ti naysa a lugar nga nababa nga asideg iti igid ti baybay ken
naduktalan da nga adu ti makalapan nga ikan ken dadduma pay nga
mabalin a maited ti baybay.
Kadagita met la a panawen, dagiti Spaņolnga nagtaeng iti daya ti
Pangasinan ket naulpit kadagiti tattao. Saan a makaanos dagiti tao
isu nga pimmanaw da. Daytoy nga grupo ket impangulwan ni Jose Perez
ket nagturong da iti laod nga parte ti Pangasinan. Nasarakan da
ti grupo ni Suyang. Nagkinnaawatan dagiti dua a pangulo nga agsinnublat
da a mangida-ulwan kadagiti tao ket naangay datoy iti Lucap Bay
idi tawen 1763. pinanaganan da ti “Casborana Baley” gapu
ta nasayaat nga pagkalapan ken pagtalonan.
Nagprogreso ti Casboran a Baley ket naala ti atensiyon dagiti tagadaya
ti Pangasinan ken norte ti Zambales. Immadu ti populasyon ket nagbalin
nga narigat ti mangipangulo. Ngem natakwatan a nalalaing nga mangipangulo
ni Suyang isu nga kayat na nga iyekstensyon ti termino na a kas
pangulo ngem asaan nga immannugot ni Perez ket isu ti nagbalin a
rason ti pannakaangay ti laban dagiti dua a grupo. Nagkagulo iti
nasao a lugar ket nasina-sinan dagiti tattao. Saan nga nagbayag,
nagsubli da met laeng iti nadadael nga ili ti Casboran a Baley ,
nasukatan ti nagan a “Baleyadaan”, kayat na a sawen, daan
nga ili ti Pangasinan.
Kalpasan ti adu a tawen, saanen a kayat dagiti residente ti agtalinaed
iti Baleyadaan gapu iti kanayon a panagraot dagiti Spaņol ken kanayon
a panagbagyo isu nga napan da iti nangatmgato a lugar. Nagpatakder
da ti kapilya ket ni San Jose ti nagbalin a patron da, ngem nauram
idi 1775. nagpatakder da manen ti baro ket binaliwan da met ti nagan
daytoy a lugar ket nagbalin nga “Zarapsap”.
Nagprogreso nga daus ti Zarapsap ket idi tingnga ti maikasangngapulo
ket siyam nga siglo (19th century), nagbalin a sangkarang-ayan
nga ili iti norte ti Zambales. Gapu iti nadaras a panagprogreso,
binisita ni Spanish Gobernador Heneral Alaminos ti Zarapsap. Daytoy
a Gobernador-Heneral ket administrador ti dimokrasya. Idi tawen
1887, babaen ti panangidaulo ni Kapitan Domingo Montemayor, nabaliwan
ti nagan a Zarapsap ket nagbalin nga Alaminos kas panagdayaw iti
Gobernador-Heneral a mapagayat ti kapis.
Rimmang-ay ti Alaminos ken immadu ti komesiyo. Adu a pagadalan
ti naaramid ken naipatakder kasta met a simmayaat ti transportasyon.
Adu a tao kadagiti kaarruba nga ili ken probinsiya ti immay ditoy
Alaminos ken ditoy da metten a naki-asawa. Maysa kadagitoy ni Mauro
Ortiz ken Andres Manalang a nagbalin nga pangulo ti Katipunan wenno
“revolucionarios” ti Pangasinan laban kadigiti Spaņol.
Impangulwan ni Manalang digiti revolucionarios ti Alaminos babaen
ti pannakitinnulong ni Heneral Mauro Ortiz, Koronel Jose Montemayor
Jimenez ken dadduma pay a napili nga grupo ti opisyal.
Gapu iti nasao nga rebolusyon, nalappedan ti panagrang-ay ti Alaminos.
Manipud 1898-1990, naitatag ti immuna a Republika ti Pilipinas.
Napasarunwan ti pannangipangulo dagiti Amerikano idi 1901-1936.
Ti immuna nga presidente ti munisipyo ket pinili dagiti umili,
isu ni Don Francisco Reinoso. Inaramid na amin nga kabaelan na aginggana
nga nanayunan ti siyam (9) ti ili ti Pangasinan. Kalpasan ti termino
ni Reinoso, dua nga parte ti politiko ti naginnagaw ti panagpangulo.
Isuda da Don Tranquilino Montemayor ken Don Pedro Reinoso. Ti narang-ay
nga ili ti norte ti Zambales ket saan nga nakalasat kadagiti dimteng
nga trahedya ken kalamidad. Ngem gapu iti natibker nga pammati itiDiyos
dagiti taga-Alaminos ket nakalung-aw met laeng iti rigat. Manipud
Suyang aginggana Casboran ken Zarapsap nga nagbalin nga Alaminos,
nagtuluy-tuluy nga rimmang-ay ti Alaminos ngem saanen nga norte
to Zambales no di ket loaf ti Pangasinan.
Tawen 1978 idi mauram ti pampubliko nga palengke. Madama pay idi
nga mayor ni Mayor Leon M. Rivera, Jr. Gapu iti napasamak nga uram,
kimmapsot ti negosyo ti uneg ti mano a tawen. Ngem kalpasan ti dua
nga tawen, gapu iti nasayaat nga papagtakem ni Rivera kasta met
daiti miyembro ti Sangguniang Bayan ken naduma-duma nga organisasyon,
nagpatakder da manen ti baro nga palengke nga aggatad P4.5 million
a ninayunan pay ni Presidente Marcos ti P2 Million.
Tawen 1991 idi maipakdaar nga nag-3rd class ti ili ti
Alaminos. Adda ti P9 million nga mapapauneg ti munisipyo ti makatawen.
Iti madama ti Alaminos ket maysa kadagiti kapartakan nga rumang-ay
a komunidad. Isu ti sentro ti komersiyo ken industriya ditoy Western
Pangasinan. Adda pay ti walo (8) nga institusyon ti bangko. Adda
met ti Agora Type Public Market ken 800 nga puwesto ti naduma-duma
nga pagtagilakkuan. Ngem maysa manen a trahedya ti napasamak idi
tingga ti rabii ti Enero 30, 1999. nauram ti entiro nga palengke.
No adda man naisalba nga laklako ket bassit laeng.
Daytoy Alaminos ket madanon ti aniaman nga klase ti lugan. Bus
a kas City Trans, Victory Liner, Dagupan bus ken Philippine Rabbit
ken minibus a kas Byron Express. Dagitoy nga lugan ket isu ti kanayan
nga luglugan dagiti pasahero nga umuneg-rumuar ti ili. Masarakan
met ti Alaminos iti Western Pangasinan, nagbaetan ti Lingayen Guf
ken Hundred Islands; laod ti ili ti Sual; amianan ti Mabini; ken
daya ti Bani; 55 kilometro ti Dagupan City; 45 kilometro iti laod
ti Lingayen; 123 kilometro iti laod ti San Fernando, La Union; 136
kilometro iti laod ti Baguio City; 257 kilometro iti norte ti Manila
ken 200 kilometro ti amianan nga laod ti Olongapo City.
Ti lugar nga daydayu-en dagiti turista ditoy Alaminos ket Hundred
Islands National, Alo Islands ken One Island iti barrio Victoria,
ken White Beach iti barrio Pandan-Telbang. Ti National Park ken
masarakan iti Lucap, Alaminos. Tallo laeng iti 123 nag isla ti rummang-ay.
Adda ti papag ken lampara kadagiti naipatakder nga kubo a mabalin
nga usaren ti asinuman. Mabalin met ti agdigos, agnatuk, wenno agdiskubre
kadagiti naduma-duma nga klase ti bato kadagitoy nga isla.
Dagiti produkto ti Alaminos ket bagas, mais niyog, saba asukar
ken nateng. Adu met daiti pupukan nga pagtartarakenan iti bangus
ken adda pay pagaramidan ti asin.
Ipagpanpannakkel pay ti Alaminos daytoy maramid nga dua a kadsaaran
ti Legislative Building nga aggatad P2.5 million. Masarakan iti
maikadua a kadsaaran ti Sangguniang Bayan Session Hall, Office of
the Vice-Mayor/Presiding Officer, Office of the Secretary to the
Sangguniang Bayan, Office of the Sangguniang Bayan Member ken Municipal
Library iti umuna a kadsaaran.
Ti Alaminos ket naulimek ken natalinaay nga ili, sentro ti komersiyo
iti Western Pangasinan ken asideg kadagiti kaarruba nga ili. Addaan
iti 16,623.39 nga iktary ti kalawa ti daga, ken 39 ti bario na.
Manipud 1995, ti total a populasyon ti Alaminos ket 64,130.
Source: Alaminos Library
|
